Class-7th, Chapter-5, Long Que-Ans

 

ਯੋਗਾ (5)

ਪੰਜ ਅੰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ 

Five Marks Que-Ans

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1. ਆਸਣ ਦੇ ਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ ? ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰੋ । 

ਉੱਤਰ - ਆਸਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ( Principle of Asanas ) - ਆਸਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਸਣਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਆਸਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।

         1. ਆਸਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਓ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਓ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲਚਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਆਸਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਚਕ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਸਣ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ । 

        2. ਆਸਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਮਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਔਖੇ ਆਸਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇ । ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਯੂਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮਯੁਸਨ ਨਾਲ ਪੇਟ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਓ ਪੈਦਾ ਹੈ । 

        ( 3 ) ਆਸਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਆਸਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਸਥਿਰ , ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । 

        ( 4 ) ਆਸਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਆਸਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਦਮ ਝਟਕਾ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ । 

        ( 5 ) ਆਸਣ ਪ੍ਰਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਪਹਿਲੇ ਅਸਾਨ ਆਸਣਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਔਖੇ ਆਸਣਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । 

        ( 6 ) ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਔਖੇ ਆਸਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ । 

        ( 7 ) ਆਸਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਸਾਫ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਸਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ।         ( 8 ) ਆਸਣ ਅਕਸਰ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਉਣ ਦੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2. ਯੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰੋ । 

ਉੱਤਰ - ਯੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ - ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਯੋਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

        1. ਕੀ ਯੋਗ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ( The Yoga is related to a 59 ਯੋਗ particular sect ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁੰਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਹਿੰਦੁਆਂ ਲਈ ਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਗਲਤ ਹੈ । ਯੋਗ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗ ਤਾਂ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਿਕ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ । 

        2. ਕੀ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ ( That Yoga is meant for men ) - ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਯੋਗਾਂ ਕੇਵਲ ਪੁਰਸ਼ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਲਈ ਕੋਈ ਸਖਤ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਯੋਗ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਨਾਂ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾ ਲਈ । 

        ( 3 ) ਕੀ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ( That Yoga is only for the sick people ) -- ਯੋਗ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕਈ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੰਭੰਵ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਇਲਾਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿਸ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹਨ । ਪਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਹਿਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । 

        4. ਕੀ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਸਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ( The Yoga is meant for hermits only ) - ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਮੁਨੀ ਜੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਯੋਗ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਹਿਸਥੀ ਲਈ ਯੋਗ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗਲਤ ਹੈ । ਸਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3. ਆਸਣ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ  ( types of Asanas ) ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ? ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਵਕ ਲਿਖੋ 

ਉੱਤਰ - ਆਸ਼ਣ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਆਸਣ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ( Types ofAsanas ) - ਆਸਣ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ 

        1. ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਸਣ ( Cultural Asana ) - ਜਿਹੜੇ ਆਸਣ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਸਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਆਸਣ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ , ਲਚਕੀਲਾ , ਫੁਰਤੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਜੇਕਰ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਮਜਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੀਰਿਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ । ਉਦਾਹਰਨ - ਚੱਕਰ ਆਸਣ , ਹਲਾਸਣ ਅਤੇ ਭੁਝੰਗ ਆਸਣ । 

        ( 2 ) ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਲਈ ਆਸਣ ( Meditative Asana- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਧਿਆਨ ਸਮਾਧੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਆਸਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ । ਇਹਨਾਂ ਆਸਣਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਨ - ਪੱਦਮਾਸਣ ਅਤੇ ਬਜਰਾਸਨ । 

        ( 3 ) ਆਰਾਮ ਲਈ ਆਸਣ ( Relaxative Asana ) - ਇਹ ਆਸਣ ਲੇਟ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਆਸਣਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਆਸਣ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਰੋ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸੂਵ ਆਸਣ ਅਤੇ ਮਕਰਾਸਣ ॥ 

ENGLISH MEDIUM

Yoga (5)

Five Marks Que-Ans

Question 1. What are the principles of Asan? Briefly describe.

Answer - Principles of Asanas - It is very important for the person doing Asanas to follow certain principles. By following these principles we can get the full benefit of Asanas. It is important to remember some key principles for doing asanas.

         1. It is important to create tension in the muscles while doing asanas. Tension in the muscles creates flexibility in the body. There is no benefit in doing asanas if there is no flexibility in the muscles while doing asanas.

        2. It is very important to take care of age and gender to do asanas. Children should not do too many difficult asanas that will affect the growth of their body. Girls should not do more peacocks as they put more pressure on the abdomen.

        (3) Do not put too much pressure while doing asanas. The body should be in a stable, relaxed and comfortable position while doing asanas.

        (4) The body should bend slowly while practicing asanas. It is not advisable to give a jolt while doing asanas.

        (5) should be done in accordance with the principle of Asan Prati. The first easy asanas should be practiced. Then after that difficult asanas should be done.

        (6) For heart diseases and pregnant women should not do difficult asanas.

        (7) The seat should be clean and quiet. Morning is the best time to sit. (8) Asanas should often be done on an empty stomach and four hours after eating.

Question 2. What are the misconceptions about yoga? Discuss them.

A. Misconceptions about yoga - Yoga is one of the most widely practiced topics in the world today. But still there are many misconceptions about yoga in the minds of the people which is why people stay away from yoga.

        1. Does Yoga belong to a particular religion? (Yoga is related to a 59 Yoga particular sect Yoga was started by sages and munnis in ancient India, so many people consider it to be related to Hinduism. This is only for Hindus. This notion is completely wrong. Yoga can be adopted by followers of any religion because yoga is a form of physical exercise that has nothing to do with any religion.

        2. Is Yoga for Men Only (That Yoga is meant for men) - Some people think that a person who does yoga has to follow strict rules so only men can do yoga. This is not true for women. So there are no strict rules for yoga. Yoga is as beneficial for women as it is for men.

        (3) Is yoga only for the sick people? - It is possible to cure many diseases with the help of yoga so many people think that yoga is only a method of treatment and only for those people. There are those who are suffering from some disease. But this idea is completely wrong because any healthy person can do yoga and protect his body from diseases.

        4. Is Yoga for Hermits Only - In ancient times, Rishimunis practiced yoga by living in the jungle, so even today some people have the idea of ​​leaving home to do yoga. Falls and yoga has nothing to do with one entity which is wrong. The truth is that yoga can be done at home.

Q3. What are the types of Asanas? Write in detail

Answer - Asan means the position of a person in which he can easily sit for maximum time. Types of Asanas - There are three types of Asanas

        1. Body Strengthening Asanas (Cultural Asanas) - The asanas performed to strengthen the body are called Strengthening Asanas. These asanas make the body strong, flexible, agile and strong. If our body is not strong then we cannot do any physical activity properly. Examples - Chakra Asan, Halasan and Bhujhang Asan.

        (2) Saadhan or Meditation Asana (Meditative Asana) This type of asana is used for meditation. In these asanas the body is kept in a position in which one can sit for a long time and concentrate. With the help of these asanas mental concentration increases and intelligence is sharpened, for example - Padmasana and Bajrasana.

        (3) Relaxative Asana - These asanas are done lying down. The main purpose of these asanas is to relax the body. These asanas keep the body fresh by relieving physical and mental fatigue like Suv Asan and Makrasan.